موقعیت و تاریخچه روستای استاد
( History and situation of ostad village)
مقدمه
روستای استاد (Ostad) اولین روستای منطقه محسوب می شود که از سال ۱۳۴۸ دارای خدمات برق٬ آب بهداشتی لوله کشی٬ حمام مناسب ٬بلوار و جدول بندی معابر و ساختمانهای مناسب مهندسی ساز بوده و اصول شهر سازی در آن رعایت شده است.
برق روستا در سالیان گذشته (از سال ۱۳۴۸) توسط نیروگاه برق کوچکی که در زمان بازسازی روستا احداث گردیده تامین می شده است.هم اکنون برق روستا به شبکه سراسری متصل است.
نوع خانه ها بنا به جمعیت خانواده ها از یک خوابه تا چهار خوابه متفاوت است.
نمایی جدید از روستای استاد
ذیلا مطالب مبسوطی در مورد موقعیت و تاریخچه روستای استاد می توانید مشاهده کنید:
الف) موقعیت جغرافیایی روستا
روستای استاد در جنوب شرقی شهرستان گناباد (جنوب استان خراسان رضوی) و در فاصله تقریبی ۳۸ کیلومتری از این شهرستان (۱۴ کیلومتری شرق شهر کاخک ) و بین عرضهای جغرافیایی ۳۴ درجه و ۵ دقیقه و ۱۵ ثانیه و ۳۴درجه و ۱۰ دقیقه و ۴۸ ثانیه شمالی و طولهای ۵۸ درجه و ۴۴ دقیقه و ۲۲ ثانیه و ۵۸ درجه و ۵۳ دقیقه و ۲۳ ثانیه شرقی واقع است.
فاصله این روستا از جاده آسفالته گناباد به قاین حدود ۴ کیلومتر می باشد.
- موقعیت استاد در تصاویر هوایی:
- موقعیت استاد بر روی نقشه جغرافیایی:
ب) تاریخچه روستا
بنا بر پاره ای نقل قولها و شواهد قدمت سکونت در این منطقه به زمان اشکانیان بر می گردد. در آن زمان عده ای در این محل برای سالیان زندگی کرده اند اما بنا به دلایل نامعلومی از بین رفته یا مجبور به ترک محل شده اند. شواهد محکمتری دلالت بر این دارد که در حدود چهار قرن پیش تعدادی دامدار از مناطق طبس ٬ کاخک ٬نوغاب و بیناباج دوباره این محل را برای اقامت بر گزیده اند. مردم آن زمان جهت تامین آب مورد نیاز خود به حفر قناتهایی در منطقه پرداختند و بتدریج جمعیت ساکن در روستا رو به افزایش نهاد.
حمله یاغی ها و راهزنان به مردم این منطقه که هنوز نیز داستانهای آن از زبان ریش سفیدان محل شنیدنی است موجب شد که آنان به فکر آسایش و تامین جان خود بر آمده و به ساخت مامنی به نام قلعه همراه با دهلیزها ی زیر زمینی و حوض انبار و برج و بارو اقدام کنند .
اهالی روستای استاد به تبحر در تیر اندازی و همچنین غیرت و رشادت در بین مردم منطقه معروف بوده اند و به همین دلیل قلعه ای که بنا گردید موجب هراس بیشتر یاغیان شد و این قلعه در بین مردم منطقه بنام قلعه سرگدار معروف گردید. مردم ساکن روستا به خاطر آسایش و حفاظت بیشتر از ناموس و جان و مال خود اقدام به ساخت قلعه ای دیگر نیز کرده اند که به قلعه دوغ آباد معروف می باشد. هم اکنون خرابه های قلعه سر گدار در ده قدیم و خرابه های قلعه دوغ آباد در آبادی دوغ آباد موجود می باشد.
دو نما از قلعه معروف به قلعه سرگدار
وجود دو دالان بسيار قديمي در محل روستا كه هم اكنون دربهاي ورودي آنها در اثر ريزش آوار و خاك بسته شده است نيز احتمالا به جهت فرار از دست راهزنان بوده است . متاسفانه در حال حاضر اطلاعات چنداني از قدمت و چگونگي اين دالانها كه گفته مي شود طول زيادي نيز داشته اند در دسترس نيست
افزایش تدریجی جمعیت و کاهش نا امنی ها در منطقه موجب شد ساخت خانه های گلی توسط مردم ساکن روستا در محدوده های دورتری از قلعه نیز آغاز شود . گفته می شود به دلیل اینکه افرادی از اهالی روستا در ساخت این خانه ها مهارت خاصی داشته اند این منطقه بنام استاد نامیده شده است. همچنین پاره ای نقل قولها حاکی است نام بسیار قدیم استاد اشتاد بوده است.
در دوران حکومت رضاخان با توجه به جمعیت وموقعیت روستا ی استاد در بین روستا های همجوار٬ این روستا به عنوان ده مرکز روستاهای اطراف تعیین شد که در آن زمان همه ساله یک نفر در روستا به عنوان کدخدا انتخاب می گردید و وظیفه دهیار را انجام می داد.
شغل اصلی مردم روستا در آن زمان دامداری و کشاورزی بوده که در بعضی سالهای کم آبی و خشک٬ مردم جهت چرای دامهای خود به شهرهایی مانند کوهسرخ کاشمر ٬ نیشابور و... کوچ می کرده اند.
وجود حمامي نسبتا مجهز و بهداشتي در آن زمان ؛ بيانگر اهميت و توجه مردم روستا از دير باز به نظافت و بهداشت مي باشد.اين حمام كه گفته مي شود قدمتي بيش از 100 سال دارد در نوع خود داري ساختماني مناسب بوده كه جهت ثابت ماندن حرارات پايين تر از سطح زمين بنا شده است و در آن آب به وسيله 2 دو ظرف بسيار بزرگ( ديگ مسي) كه در كف خزينه قرار داشته اند گرم مي شده است.
اين حمام در سال1384 در فهرست آثار باستاني ايران به ثبت رسيد.
پ ) زلزله سال ۱۳۴۷- (۱۹۶۸ م)
لبخندها فسرد
پيوندها گسست
آواي لاي لاي زنان در گلو شكست
گلبرگ آرزوي جوانان بخاك ريخت
جغد فراق بر سر ويرانه ها نشست
از خشم زلزله-
پوپك،شكسته بال بصحرا پريد و رفت
گلبانگ نغمه در رگ ناي شبان فسرد
هر كلبه گور شود
عشق و اميد،مرد . . .(مهدي سهيلي)
زلزله ای به بزرگی ۴/۷ در مقیاس ریشتر ساعت ۱۴ و ۱۷ دقیقه عصر روز نهم شهریور ماه سال ۱۳۴۷ مناطق مختلفی از جنوب استان خراسان را به شدت لرزاند و موجب خسارات زیادی در مناطقی وسیعی از جمله کاخک٬ دشت بیاض ٬خضری ٬ فردوس و روستا های اطراف شمال قاین گردید. بخش اعظم ساختمانها در روستای استاد نیز در اثر این زلزله تخریب گردید و ۹ نفر از اهالی روستا نیز کشته شدند.
چادر نشینی اهالی استاد پس از زلزله۴۷
پس از زلزله ٬ باز سازی روستا را یکی از بنیادهای کشور هلند متقبل شد و به دلیل تخریب زیاد و نامناسب بودن محل قبلی ٬ ساختمانهای جدید روستا با فاصله از محل قبلی بنا نهاده شد. در همان زمان امکانات مختلفی از جمله خدمات آب و برق ٬ مدرسه مناسب ٬ حمام ٬ خانه فرهنگ ٬ خانه انصاف ٬ شرکت تعاونی مصرف و پخش مواد غذایی و نفت به بهره برداری رسیدند.
در سال ۱۳۴۹ با حضور ملکه کشور هلند پرنسس مارگریت و محمد رضا پهلوی پادشاه وقت ایران ٬ ساختمانهای روستا رسما افتتاح و مردم در این ساختمانها اسکان یافتند.
ماههای آغازین بازسازی روستا مراسم افتتاح ساختمانهای جدید استاد ۱۳۴۸
در "ادامه مطلب" می توانید مقاله ای با عنوان :
"ارزیابی بازسازی روستاها پس از زلزله سال 1347 دشت بیاض با هدف آموختن درسهایی برای آینده"
که در سومین کنفرانس بین المللی مدیریت بحران در حوادث غیر مترقبه(تهران) ارایه و در آن به باز سازی روستای استاد نیز اشاره شده است را مطالعه نمایید:
ادامه مطلب
ت) وضعیت فرهنگی و اجتماعی روستا
وجود زمینه های فرهنگی در بین مردم روستا و همچنین وجود امکانات مناسب آموزشی (مدرسه - برق و... ) در روستا موجب گرایش مردم از سالیان بسیار دور به فراگیری آموزشهای رسمی و غیر رسمی شده است بگونه ای که هم اکنون بیش از ۹۵ درصد اهالی روستا تحصیلکرده بوده و حدود ۳۵ تا ۴۰ درصد آنان دارای تحصیلات عالیه می باشند.
جمعیت روستا در سال ۱۳۴۸ حدود ۸۰۰ نفر بوده است .جمعيت اين روستا بر اساس سرشماري سال ۱۳۵۵ كه اولين سرشماري پس از زلزله مي باشد ۶۱۸ نفر و در سرشماري سال ۱۳۸۵ ،۳۰۳ نفر بوده است.
اولین مدرسه استاد (مدرسه پسرانه در سالیان قبل از زلزله ۴۷) در خانه یکی از اهالی و در محل ده قدیم دایر بوده است . به علت استقبال مردم روستا و کمبود جا و ایجاد فضای مناسب تر ٬ این محل تخلیه گردید و مدرسه دیگری با فضای بزرگتر احداث گردید که در اثر زلزله سال ۱۳۴۷ بکلی تخریب شد. مدرسه دخترانه روستا نیز که در سال ۱۳۴۶ احداث گردید در اثر زلزله سال ۴۷ تخریب شد (واقع در پشت شرکت تعاونی کنونی روستا). پس از آن و همزمان با بازسازی روستا در سال ۱۳۴۸ ٬ مدرسه ای نسبتا مجهز در دو طبقه با امکانات آموزشی ٬ کارگاهی و ورزشی مناسب در محل جدید روستا احداث گردید که در آن هنگام دانش اموزان پسر در طبقه همکف و دانش آموزان دختر در طبقه دوم ساختمان مدرسه آموزش می دیدند اما پس از چند سال طبقه همکف به عنوان مدرسه ابتدایی (دخترانه و پسرانه) و طبقه دوم نیز به عنوان مدرسه راهنمایی (دخترانه و پسرانه) روستا مورد استفاده قرار گرفت که تا کنون افراد بسیاری در این مدارس ( ابتدایی و راهنمایی ) آموزش دیده و مقاطع بالاتر تحصیلی تارسیدن به درجات عالیه (پزشکی ٬استادی دانشگاه و...) را نیز در شهرهای دیگر به اتمام رسانده اند.
سیاستهای کنترل جمعیت و مهاجرت افراد جهت ادامه تحصیل یا اشتغال که متاسفانه زمینه آن در روستا وجود ندارد موجب خالی شدن روستا از جوانان و تعطیلی مدرسه راهنمایی روستا شده است. دبستان روستا نیز در سال تحصیلی جاری (۸۵-۸۴) تنها دارای یک کلاس پنج پایه می باشد که توسط یک آموزگار که مدیر مدرسه نیز می باشد اداره می گردد.
لازم به ذکر استکه امکاناتی مانند خانه بهداشت ٬ مخابرات ٬ نانوایی و شورای اسلامی روستا بعد از انقلاب در این روستا ایجاد شده است و در حال حاضر بسیاری از مردم روستای استاد در نهادهای دولتی مشغول به کارند .
دبستان دخترانه استاد(قبل از انقلاب) نمایی نزدیک ازدبستان استاد پس از زلزله سال ۱۳۴۷
ث) مساجد استاد
۱- مسجد معروف به مسجد قلعه که در محل ده قدیم احداث بوده است و در اثر زلزله سال ۴۷ آسیب دید.
۲- مسجد حضرت علی (ع) که در ده قدیم واقع شده است و پس از زلزله سال ۴۷ بازسازی گردیده است . در اثر زلزله سال ۴۷اسیب چندانی به این مسجد وارد نشده است .
۳- مسجد جامع استاد که ابتدا و پس از زلزله سال ۴۷ به عنوان خانه فرهنگ ساخته شد اما در اثر تمایلات مذهبی و خواسته های مردم روستا به مسجد تبدیل گردید.
ج) مجتمع فرهنگی - ورزشی روستا
این مجتمع کوچک که در سال ۱۳۴۹ به بهره برداری رسید دارای امکاناتی مانند سالن و سن تئاتر ٬تشک کشتی٬میز پینگ پنگ ٬ وسایل بدنسازی و ... بود ه و تیمهای ورزشی روستا اعزامی به مسابقات مختلف را حمایت می نموده است .لازم به ذکر است جوانان روستای استاد در رشته والیبال دارای استعداد خاصی می باشند و در سالیان گذشته بارها به مقامات مختلف شهرستانی و استانی دست یافته اند.
تیم والیبال استاد در مسابقات کشوری-۱۳۵۳ تیم والیبال استاد در مسابقات آموزشگاههای کشور-۱۳۷۰
مهد کودک روستا نیز که در همین مجتمع واقع است با وسایل مختلف اموزشی و سرگرمی که در اختیار داشته وظیفه آموزش و آماده سازی کودکان پیش دبستانی را به عهده داشته است.
همچنین درکنار این مجتمع امکانات مختصر تفریحی مانند تاب ٬ سرسره٬ استخر شنا و... برای کودکان و جوانان و نوجوانان وجود داشته است که متاسفانه در اثر گذشت زمان و عدم توجه و نگهداری لازم همانند امکانات مجتمع فرسوده شده و گاها از بین رفته اند.
چ) مناطق دیدنی استاد
علاوه بر آثار بجا مانده در خرابه های روستا و بخصوص قلعه سر گدار که می تواند توجه هرعلاقه مندی را به خود جلب نماید از تفریحگاههای روستای استاد می توان به سنجد بالا و پایین اشاره کرد . سنجد بالا که در دامنه کوه قرار گرفته ٬ دارای چشمه ای زیباست که آب زلال و خوشگوار آن از دل کوه بیرون آمده و اراضی کشاورزی پایین دست را سیراب می کند. درکوههای این منطقه غارها و چشمه های زیبا و دیدنی دیگری نیز وجود دارند .این منطقه و بخصوص سنجد بالا وپایین در ایام تعطیل و بویژه روز ۱۳ فروردین پذیرای طبیعت دوستان و مردم از شهر های مختلف مانند گناباد ٬ بیدخت و... می باشد.
یکی از چشمه های زیبا در کوههای سنجد ( صوفه سنجد) رویش گل زیبای لاله در کوههای استاد
مناطقی مانند کلاته آهنی ٬ سر راه جو ی بالا و گلاقه نیز جزو مناطق دیدنی و نسبتا بکر می باشند که در این بین گلاقه و چاه آهنی که نزدیک به اشتران کوه هستند از نظر حیات وحش غنی بوده و به همین دلیل از دیر باز مورد توجه شکارچیان منطقه قرار گرفته اند . همچنین کوههای اطراف این آبادیها دارای پسته وحشی (بنه ) فراوانی می باشند .
ح) معادن اطراف استاد
اسامی آبادیهای اطراف روستا به نوعی بیانگر ساخت زمین شناختی هر منطقه می باشد ازجمله به نظر می رسد نام کلاته آهنی بیانگر وجود معادن آهن در منطقه می باشد که گذشتگان نیز به این موضوع پی برده اند.بر طبق آثار باقی مانده از گذشته در این منطقه از جمله پس مانده های ذوب و دره های ناشی از حفاری که تاریخچه آن دقیقا معلوم نیست گذشتگان نیز با استفاده از تکنیکهای خاص خود به استخراج آهن در این منطقه می پرداخته اند.
از دیگر معادن اطراف روستا می توان به معادن سنگ ساختمانی ٬ بنتونیت ٬ سنگ آهک و سرب اشاره نمود که این منطقه را جهت احداث بعضی تاسیسات مانند کارخانه سیمان،گچ مساعد نموده است.
ادامه...
خ) محصولات دامی - کشاورزی
در بین تولیدات دامی و کشاورزی روغن زرد و کشک روستا درای کیفیت و شهرت خاصی در بین مردم شهر های اطراف بوده و طرفداران زیادی دارد .از محصولات عمده کشاورزی روستا می توان به انار ٬ انگور ٬ انجیر ٬ توت ٬ زرد آلو ٬ بادام ٬ هندوانه ٬ خربزه ٬ گندم ٬ جو ٬ ارزن ٬زعفران ٬ پنبه ٬زیره سبز ٬ چغندر ٬ و شلغم اشاره کرد.
لازم به ذکر است یکی از روشهای کشاورزی مردم روستا ٬ استفاده از آبهای سرگردان در اثر سیلاب با احداث بند های خاکی در مسیر آنها و کشاورزی در خاکهای آبرفتی پشت آب بند ها بوده است که هم اکنون نیز عده ای از روستاییان از بندهای قدیمی احداث شده جهت کشاورزی استفاده می نمایند . از بندهای معروف نزدیک روستا می توان به بند های آهو ٬ استاد ٬ دوغ آباد ٬ چاه نیوک اشاره کرد که البته تعداد آنها به حدود ۶۰ آب بند می رسد . در این بندها معمولا میوه های جالیزی ٬ گندم ٬ ارزن ٬ پنبه ٬گوجه فرنگی ٬ کنجد و چغندر کشت می گردد.
د) روستا های نزدیک به استاد
شامل : رضو٬ رزگ٬ خان آباد٬ برجوک ٬ کبوترکوه ٬مهاباد ٬شمس آباد
- در كتاب "گناباد از فرود تا فردا " نوشته دكتر هجرتي مي توانيد اطلاعات جامع تري درباره وضعيت دهستانها و آبادي هاي گناباد كسب نماييد.ضمنا لينك زير نيز شامل اطلاعات مختصري است برگرفته از اين كتاب درباره آباديهاي دهستان كاخك.
ذ) قنوات و آبادیهای اطراف روستا
شامل : قنات استاد ٬بهزاب بالاو پایین٬دوغ آباد بالا و پایین ٬ زهری بالا - پایین و وسط ٬ چرک آباد ٬ ملشک ٬ سنگیدر ٬ سنجد بالا و پایین ٬ شور آباد٬ کلاته شور ٬ پرویز ٬ شاه راه ٬ رود گز ٬ عرب آباد (رجب علی ) ٬ کلاته آهنی ٬ کلاته رمضانی ٬ چاه سرخ بالا و پایین ٬ کلاته کم موسی ٬ کلاته پرچمی ٬ سر راجو بالا و پایین ٬ چیلدار ٬ کلاته حاجی حسین ٬ چاه آهنی بالا - وسط و پایین ٬ گلاقه ٬ چاه سوزووک ٬ کلاته محمد٬ لاری ٬ سنگ سوراخ ٬ حسن آباد ٬ کلاته استا محمد ٬ سیاه دره بالا و پایین و...
نمایی از قنات بیزاب پایین پس از چند سال خشکسالی(۱۳۸۴) نمایی از کوههای قنات سنجد بالا
با تشکر از آقایان:
- محمد حسین حسن زاده -عبدالکریم شاهرخیان - محمد عطایی(فخرالدین)(ارایه و ارسال مطالب و عکس)
- علی عبداللهی -محمد شیبانی -دکتر حسین حیدری -سیاوش رحیمی -حسین فرزانه-علی و حامد سلمانی-افشین رستمی
(ارسال عکس)
وکلیه افرادی که مستقیم و غیر مستقیم در تکمیل این صفحه نقش داشته اند.
/ بهرام حسن زاده - پاییز ۱۳۸۴/
" لطفا اطلاعاتتان درمورد روستای استاد را به نشانی ایمیل اینجانب bahram_hasanzadeh@yahoo.comارسال نماييد"
http://ostadiha.blogfa.com باتشکر